Logo breed NGK Ichthuskerk 2024 - Rotterdam

NGK Rotterdam

11 september 2022 – Nahum 2 – Ninevé, Technopolis

Votum & groet

Zingen:                 Psalm 150: 1, 2/Loof de Heer uw God alom

De Tien woorden

Zingen:                GK 2006 Gezang 103: 1, 5, 6, 9/O, Schepper Geest, woon in uw kerk

Gebed

Bijbellezing:        Nahum 2

Zingen:                GK 2006 Gezang 7: 2, 4, 5/Hun ruiters zaten hoog te paard

Preek                   

Zingen:                 Nieuwe Psalmberijming 124: 1, 2, 3/Was er geen hulp gekomen van de Heer

Gebed

Collecte

Zingen:                 Gezang 238: 1, 2, 3/Ik bouw op U, mijn schild en mijn verlosser

Zegen

Nahum 2, 9

[1]      God zij dank, het regent weer. Het regent weer – en dat kon het land goed gebruiken. En de mensen ook. Eén van de redenen dat we in Nederland gevoelig voor droogte zijn, is dat we ervoor hebben gezorgd dat we veilig zijn voor het omgekeerde, voor overstromingen, voor teveel water. We pompen het weg, als het in het voorjaar te nat is voor onze voedselproductie. Dat gaat niet vanzelf. Daar zijn politieke beslissingen voor genomen, daar hebben ingenieurs over nagedacht, dat hebben slimme bedrijven uitgevoerd. Maar dan komt de droogte en dan bijt al dat technische vernuft zichzelf in de staart. Onze technische oplossing voor teveel water is de oorzaak van onze bijna-ondergang aan de droogte. Maar God zij dank komt het water op zijn tijd.

[2]      Dat kan dus zomaar gebeuren en je ziet het denk ik ook vaker, dat onze controle van een probleem de chaos eigenlijk groter maakt. Wij zien een probleem, wij bedenken een oplossing, maar opeens keert onze oplossing zich tegen ons. Niet alleen bij watermanagement. Ook bij de toeslagenaffaire. Ook bij aardgaswinning. Bij milieuvervuiling. Mensen leggen de wereld hun orde op, maar er komt zomaar chaos van. En dan natuurlijk de volgende stap, want we zitten hier in de kerk: als zoiets zomaar kan gebeuren, wat zegt dat over ons voor het aangezicht van God? Is dit misschien een patroon, dat onze controle zijn eigen chaos creëert? En als het een patroon is, vindt God daar dan wat van?

[3]      God heeft gesproken door zijn profeten en één van zijn profeten, Nahum, heeft het precies over controle en chaos in Ninevé. Nahum heeft het over de ondergang van Ninevé. Die naam, Ninevé, betekent ‘Huis van vissen,’ een soort aquarium. Want ook in Ninevé hadden ze alles onder controle: de watervoorziening, de voedselvoorziening, de verdediging van de stad, alles. Als de zee en de woestijn in de Bijbel de symbolen zijn van chaos, van duistere machten, dan is deze stad een toonbeeld van menselijke macht, van controle. Ja, of toch niet? Want Nahum voorspelt de ondergang van Ninevé, Nahum voorspelt de ondergang van de stad van de controle, Nahum voorspelt de chaos. In deze preek wil ik graag drie stappen met je maken. In de eerste plaats wil ik nadenken over de vraag waar jouw huis staat, in welke stad bedoel ik. Is dat de stad van de mens of de stad van God? [4] Waar staat jouw huis? In de tweede plaats wil ik terugkijken naar Ninevé, die stad van de mens, naar haar opkomst en haar ondergang. Wat is het probleem van Ninevé? En in de derde plaats proberen we vooruit te kijken, naar de stad van vrede: de stad van God. Op zoek naar de stad van God.

1.        [5] Waar staat jouw huis? Nahum voorspelt de ondergang van Ninevé. Ik zeg: Ninevé is de stad van controle, de stad van de mens, de stad van man en macht. Maar als jij toen had geleefd, had jij je daar dan thuis gevoeld? Ik stel deze vraag bewust ín de kerk. Als je het simpel wilt houden kies je ervoor jouw huis direct in een of ander geestelijk ‘Jeruzalem’ te plaatsen, binnen de muren van de stad van God. En die muren bevestigen dan de tegenstelling, de antithese: wij zijn binnen, bij onze God. Zij zijn buiten, ver van God. Zij. Wij. Maar ik ben bang dat de lijn van de antithese, die frontlijn, dat die niet daarbuiten ergens loopt. Ik ben bang dat die lijn dwars door mijn hart loopt. Het plaatje is niet simpel. Het leven is chaotischer. Als ik Ninevé definieer met ‘met man en macht controleren,’ dan voel ik mij van binnen uit ook aangetrokken tot Ninevé. Want diep in mij zit het verlangen om te controleren.

[6]      Ons probleem is, dat Ninevé niet ver weg licht, in een lang geleden verleden. Ninevé ligt hier, in mijn hart. Ninevé: de stad van de mens, daar voel ik mij thuis. Juist wij, westerse mensen, staan zo voorgesorteerd. Als wij naar onze geschiedenis kijken, dan is dat een geschiedenis van groei. Groei in wat? Groei in het overmeesteren van onze omgeving. Groei in kennis van onze wereld. Groei in mogelijkheden om die te beheersen. Als wij aan het begin van een decennium zeggen: binnen tien jaar staat er een man op de maan, dan staat er binnen tien jaar een man op de maan. Dat zijn wij. Als wij aan het begin van een eeuw zeggen: deze eeuw zullen we zorgen dat alle mensen op aarde van het evangelie horen, dan horen deze eeuw alle mensen op aarde het evangelie. Eh…

[7]      Want zomaar doe je dat dus ook in de kerk. Ja, het is raar om dat te zeggen, maar het is ook waar. Zomaar denk je dat je problemen die je ziet in de kerk ook met jouw vernuft onder controle moet zien te krijgen. Maar dan verandert de wereld en opeens sta je met lege handen bij de brokstukken… Bij voorbeeld: stel je een kerk voor, die vooral is georganiseerd rond samenkomsten. Dus je bouwt een groot gebouw met een mooie hal en je zet er zoveel mogelijk stoelen in en je regelt een geluidsinstallatie en weet ik wat meer – en je vergeet een beetje dat het in de kerk ook om de kleine contacten gaat en om wat jij doordeweeks voor je buurman kunt doen… En stel je dan voor, ja, ik weet dat het gek klinkt in deze moderne tijd, in, eh, 2019, maar stel je nu voor dat er opeens een wereldwijde pandemie komt en je kunt niet meer samenkomen… Snap je? Je dacht dat je een en ander goed geregeld had, aardig onder controle. Maar er kan zo iets onverwachts gebeuren, en precies dat wat je zo goed geregeld had, werkt tegen je, is een rem geworden.

            Maar is het dan altijd automatisch fout om dingen te organiseren? Mag je niet proberen de zaken een beetje te controleren en oplossingen te zoeken voor problemen of vragen die je ziet? Ik denk dat het dan eigenlijk hierom gaat: de technieken die je gebruikt, de controle die je kunt uitoefenen, de macht die je hebt, zelfs als die in zichzelf niet fout zijn, dan nog moet je weten dat er in je hart de neiging zit om het naar je toe te trekken: [8] het wordt je trots. Die technisch perfecte auto die je rijdt, geeft je zomaar een bovenmenselijk gevoel van veiligheid. Die methodes die je ontwikkeld hebt om invloed uit te oefenen op mensen om je heen, mensen op je werk of mensen in de kerk… maar blijf je wel zorgvuldig dan? Doe je het integer? Werk je voor het juiste doel? Want zomaar bouw je aan je eigen stad. De stad van de mens.

2. [9]  Maar is het probleem dat ik nu beschrijf wel het probleem van Ninevé? Geef ik zo wel een juist beeld van Ninevé? Oké, dat Ninevé een stad van de mens is, dat is voor iedere bijbellezer duidelijk. Zoals het voor iedere gelovige bijbellezer duidelijk is dat er daarmee afstand is tussen Ninevé en de stad van God, Jeruzalem, of het nu aards of hemels is. Maar hoe kom ik erbij de kwaal van Ninevé te analyseren als een overmaat aan technisch vernuft en de bijbehorende drang tot controle en de daaropvolgende trots op eigen macht? Dat in onze wereld ‘voorsprong door techniek’ iets groots is, en iets bedreigends ook, dat zal wel waar wezen. Maar loopt er ook een lijn naar Ninevé? Ik denk inderdaad dat er, vanuit Nahums profetie, vanuit de concrete tekst van Nahum 2, een dunne lijn te trekken is van Ninevé via techniek naar ons – en dat er vanuit het geheel van zijn profetie een hele dikke lijn te trekken is als het gaat over trots zijn op de controle die jij als mens uitoefent. Eerst de dunne lijn, uit de tekst van Nahum 2, en dan gaat het heel concreet over controle over het water, [10] over watermanagement.

            Nahum zegt in 2, 9: ‘Ninevé! Een volle vijver zolang het bestond.’ Dat mag jij gerust symbolisch lezen, maar dan moet je wel weten dat die symboliek diepgang krijgt door de feitelijke ruimtelijke ordening van Ninevé. De stad lag in wat nu Irak heet, bij de stad Mosul van nu, ergens richting de bergen, aan de oever van de rivier de Tigris. [11] Nu ja: aan de oever: eigenlijk op de beide oevers van de zijrivier de Choser, waar die rivier uitmondde in de Tigris. Op het plaatje zie je de Tigris linksonder en de muren van Ninevé zie je op de noord- en zuidoever van de rivier de Choser. Nu zijn die rivieren regenrivieren: in de wintermaanden stroomt het water in overvloed, in de zomer staan ze bijna droog.  Uit originele Assyrische documenten blijkt dat dat een probleem was. Een citaat uit een verslag uit die tijd: ‘De rivier [was] een wilde, verwoestende stroom, die bij hoog water de grafmonumenten in de stad had verwoest … en die al vanouds dichtbij het paleis kwam en met zijn overstromingen bij hoog water zijn fundamenten had aangetast…’ Toen kwam op een gegeven moment Sanherib, die kun je kennen uit de Bijbel, want Sanherib liet zijn generaal Jeruzalem belegeren met grote woorden in de tijd van koning Hizkia. Die Sanherib bouwde in Ninevé dijken en dammen en creëerde een waterreservoir. Daarmee kon hij de vloed controleren: ’s winters opvangen, ’s zomers benutten. Professionals in watermanagement daarzo, waar we in Nederland nog van zouden kunnen leren. Dat is de achtergrond van Nahums woorden: ‘Ninevé! Een volle vijver zolang het bestond.’ En dat is de dunne verbinding, het stippellijntje: van Ninevé, via controle door watertechniek, naar ons. Een overeenkomst.

[12]    Maar er is een sterkere continue lijn te ontdekken tussen Ninevé uit de tijd van Nahum en onze cultuur vandaag. En dat is precies die lijn van die trots op eigen kracht. En dan hoeft het punt van overeenkomst niet eens heel gedetailleerd in die techniek te liggen. Dan mag het ook gaan om dat algemene gevoel van controle, van man en macht. En of je dat dan bouwt op je technische beheersingsvaardigheid, zoals wij in elk geval doen, of op de verbijsterende kracht van je modern uitgeruste legers, zoals Ninevé in elk geval doet, dat maakt op dit niveau niet eens uit. Moet je horen hoe de generaals van Ninevé opscheppen bij de belegering van Jeruzalem, dat staat in Jesaja 37: ‘Waar zijn de goden van Hamat en  Arpad gebleven, waar waren de goden van Sefarwaïm? Hebben die Samaria soms uit mijn handen gered?’ Hoor hoe Sanherib Jeruzalem uitdaagt: ‘Ik zal u tweeduizend paarden geven, mits u in staat bent de ruiters ervoor te leveren.’ En dit is de conclusie: ‘Denkt u soms dat mooie beloften [namelijk toen beloften van hulp vanuit Egypte] opwegen tegen strategie en militaire macht [namelijk van Ninevé]?’ Een realist, die koning uit Ninevé. ‘Ik heb gegraven en water gedronken, de stromen van Egypte met mijn voeten drooggelegd.’ Natuurlijk. Hij kent zijn macht en is er trots op.

[13]    Maar kijk wat de profeet ziet gebeuren, Nahum 2: 6-11, en nu gaat het over de belegering van Ninevé: ‘Hij spoort zijn bevelhebbers aan, hals over kop gaan zij voort. Ze snellen naar de stadsmuur, het stormdak wordt opgesteld, … de sluizen gaan open, het paleis stort ineen. Daar staat hij, hij laat de stad naakt wegvoeren. Haar dienaressen klagen als duiven, rouwend slaan ze zich op hun borst. Ninevé! Een volle vijver zolang het bestond, nu stroomt het leeg. Blijf staan! Blijf staan! Maar niemand die zich omdraait.’ Daar gaat je leger, daar gaat je trots. Je had je macht opgehoopt, een volle vijver. Het loopt leeg waar je bij staat. Stop! Stop! Maar de stop is eruit. Je kunt het water/je macht proberen vast te houden, maar het loopt je tussen de vingers weg. Jouw trots? Dit zei Jahwe al toen eerder Ninevé Jeruzalem aanviel: ‘Maar ik ken je, ik ben op de hoogte van je doen en laten, ik weet heel goed hoe je tekeergaat tegen mij; ik zie je zelfgenoegzaamheid, je razernij is tot mijn oren doorgedrongen. Ik sla mijn haak door je neus en leg mijn bit in je mond en voer je op je schreden terug.’ Huis van vissen, dat Ninevé? Gevangen door Jahwe, Ninevé.

Dat is de hoofdlijn: trots zonder God is gegarandeerde ondergang. [14] Hoogmoed komt voor de val. Dat mag Ninevé zich aantrekken, dat mag het Westen zich aantrekken, dat mag een kerk zich aantrekken, dat mag jij je aantrekken. De hoofdlijn van de boodschap. En dan toch nog even die kleinere verbinding tussen Ninevé en ons, de verbinding via die concrete watermanagementtechniek. [15] Dit hoef je niet te onthouden, maar het boeit mij mateloos. Nahum 2, 7 zegt: ‘de sluizen gaan open, het paleis stort ineen.’ Zegt Nahum, letterlijk. Hoe kan dat? Heeft hij soms die documenten gelezen, uit Ninevé, uit de tijd voor Sanherib? Daar stond het letterlijk: ‘De rivier kwam dichtbij het paleis en had met zijn overstromingen zijn fundamenten aangetast.’ Dat was immers vanouds het watermanagementprobleem van Ninevé. Goed, toen kwam Sanherib en hij bracht dat probleem onder controle. Haha, dat dacht je. Voorspelt Nahum. Ninevé, je eigen techniek keert zich tegen je. Het stuwmeer waarmee je het geweld van het water controleerde stroomt leeg. Je techniek valt je aan in de rug, chaotisch, ongecontroleerd. Zie je het? Herken je het? God richt een cultuur te gronde door hun eigen hoogstaande technische verworvenheden zich tegen hen te laten keren.

En, nog steeds op dit zijspoor van de details, ik vind het net zo mateloos boeiend dat er in de Griekse literatuur verslagen zijn van de ondergang van Ninevé, die precies diezelfde boodschap hebben. Een Griekse geschiedenisprofessor, Diodorus, heeft geschreven over een profetie over Ninevé, dat de belegering van de stad pas lukte toen een deel van de stad, een deel van de muur was weggevaagd, door een watermassa na een periode van overvloedige regenval, een watermassa, die, jawel, loskwam na het openen van ‘de sluizen’… Maar het is een beetje de vraag of deze Griekse geschiedenissen kloppen. Je kunt zelfs veronderstellen dat ze indirect van Nahum zijn afgeleid. Alleen gaf Nahum geen historische details over de belegering achteraf, maar een profetische tekening van de ondergang van een trotse stad…

Wat blijft is deze hoofdlijn: Nahum waarschuwt een wereld die trots is op eigen kracht. Nahum waarschuwt indringend: al die controle die je nu in handen hebt, die zal wegglippen waar je bij staat. Hou vast! Hou vast! Maar de tijd komt dat we onszelf voorbij zullen vluchten. God haat die trots. Wee over Ninevé. Je gaat eraan. Ninevé!

3.        [16] Maar laten wij dan ons veilige huis zoeken in de stad van God. De stad van God. Ik denk dat je begrijpt dat ik de stad van God niet ga definiëren als een bepaalde plaats in onze wereld. Zoals het probleem van Ninevé niet de plaats op zich was, maar de houding van haar bewoners, zo is omgekeerd de veiligheid die God jou wil geven op aarde niet gebonden aan een plaats. Zelfs binnen de kerkmuren kan de houding van Ninevé voorkomen, zelfs in het hart van een gelovige, jouw hart, kan de trots opduiken. Maar wij willen juist niet aan het eind van onze dagen zeggen: ‘Is dit niet de stad die ik gebouwd heb?’ In deze Game of Thrones willen we bouwen aan een ander rijk, een ander rijk, dat niet virtueel maar werkelijk is. Hoe bouwt ons leven mee aan de stad van God?

            Het interessante is dat er binnen de bijbel een contrast ontstaat, zodra 70 jaar na Nahums profetie over Ninevé een andere profeet, Ezechiël, mag gaan spreken over de toekomst van de stad van God – en daarvoor een vergelijkbaar beeld mag gebruiken als Nahum voor Ninevé, maar dan positief. Nahum zegt: ‘Ninevé! (Huis van vissen!) Een volle vijver zolang het bestond, nu stroomt hij leeg’ – en je ziet het voor je. Maar dit krijgt Ezechiël te zien, over Gods nieuwe tempel in Gods eigen stad, Ezechiël 47 (en ja, het is precies wat Johannes in Openbaring 22 te zien krijgt): [17] ‘Daar zag ik water onder de drempel van de tempel vandaan komen. Het stroomde naar het oosten, want de voorkant van de tempel lag op het oosten.’ En dan nodigt de man die Ezechiël in zijn visioen begeleidt de profeet uit om stroomafwaarts te gaan en het water wordt dieper en dieper tot het aan zijn lippen komt maar het geeft niet want dit is levenswater en waar de rivier komt gaat alles leven en er groeien bomen met geneeskrachtige bladeren die elke maand vrucht geven, altijd groen en overal wemelt het van de vis…

            Ik vraag je niet om alle details te onthouden. Ik wijs je op het contrast. Ninevé, dat zelfgecreëerde huis van de vissen, het loopt leeg, het gaat dood. [18] De stad van God: een bron van leven, niet van controle, van man en macht, maar van gegeven leven, in overvloed. Zie je het verschil? Begrijp je waar jij het huis/je leven moet bouwen? Bij die rivier die stroomt uit de tempel van God, niet bij Ninevé’s stuwmeer. Maar waar is dan die tempel van God? Bij Jezus. Nee, het is Jezus zelf, in eigen persoon. Hij zegt het zelf:‘Laat wie dorst heeft bij mij komen en drinken! “Rivieren van levend water zullen stromen uit het hart van wie in mij gelooft,” zo zegt de Schrift.’ Recht vanuit zijn hart, recht vanuit het hart van God, jouw hart binnen en dan verder: daar stroomt de Geest van God. Want Jezus is Christus, Zoon van God, Redder. [19] (En toevallig is dat in goed Grieks: Ièsous Christos Theiou Huios Sootèr, I-ch-th-u-s, Ichthus, vis, mooie naam voor een kerkgebouw.) Laat je vangen door Hem.

            En geloof me, dit is echt niet alleen een kwestie van het hart, een zaak van jouw persoonlijk zielenheil, alsof het daar ophoudt. Als je dat idee hebt, heb je niet door wat het voor invloed heeft op je leven, als je je dorst gaat lessen met de Here Jezus. Het beeld is dit: als gelovige mag je de wereld waarin je leeft weer zien als door God gegeven. Jij hebt de boel niet onder controle, maar Hij heeft de hele wereld in zijn handen. Geniet haar dus gerust, maar geniet haar bewust. Moet je horen, ik kan je niet in één of twee woorden een complete visie op christen en cultuur of op gelovig omgaan met techniek geven. Blijf vooral bidden om twijfel, lijkt mij, over hoe jij met de wereld omgaat, zodat je niet verstrikt raakt in je eigen dromen van controle en in je trots daarop. En ga kopje onder in het wassende water van Christus. Daar kom je levend uit. Dat geldt voor jou. Dat gaat gelden voor heel deze wereld.

            Amen.

Scroll naar boven