Handelingen 16: 14-15.
Votum & Groet
Zingen: Opwekking 706 (Zie hoe Jezus lijdt voor mij)
Leefregels
Zingen: Opwekking 623 (Laat het huis gevuld zijn)
Gebed
Bijbellezing: Handelingen 16: 11-40
Zingen: GK ’06 Gezang 105: 1, 3, 4, 8, 9
Preek
Belijdenis van het geloof
Zondag 1, v&a 1
Zingen: DNP 73: 7, 8 (Wie heb ik in het hier en nu)
Gebed
Collecte
Zingen: Andre van Zyl, In de hemel is de Heer
Zegen
I.
[1] Lijk jij op Lydia? Dat is de vraag vanmorgen. Lijk jij op Lydia? Nu kan het meteen zijn dat jij man bent en denkt: ik dus niet. Want Lydia is een vrouw. En ik ben een man. En dat klopt. Dan heb jij vanmorgen pech gehad. Want het gaat over Lydia. Een bijzondere vrouw op een bijzondere plek in de geschiedenis. Een vrouw die van God de plek krijgt die ze krijgt, precies omdat ze is wie ze is. En ik lees het en ik denk: wat een vrouw! En ik lees het en ik denk: lijk ik nog een beetje op Lydia? Want als God toen iemand zo levensecht kan inschakelen in zijn plannen, pas ik dan niet ook ergens in die plannen van Hem? En jij? Lijk jij op Lydia?
Maar hoe kom ik uit bij Lydia? Even uitleggen. Als dominee moet je zorgen dat je steeds blijft leren. Dus heb ik weer een cursus gevolgd. Nu is het zo: school is zeg maar niet mijn ding – sorry daarvoor – maar meedenken met wat slimme mensen denken over mooie stukken bijbel, ja, daarvoor kun je me wakker maken. En deze cursus ging over Paulus zijn brief aan de Filippenzen – mooie brief! – en dan ook over Handelingen 16, wat we nu gelezen hebben, over wat er gebeurt in de stad Filippi. En over Filippenzen enzo hoop ik de komende tijd een paar keer te preken.
Maar waarom dan nu over Lydia? Vanwege haar plek in het plan van God. We hebben drie week geleden Pasen gevierd. Over tweeëneenhalve week is het Hemelvaartsdag en tien dagen later komt het feest van Pinksteren. En die cluster van gebeurtenissen heeft een enorme boost gegeven aan de plannen van God met de wereld. Moet je maar horen wat Jezus zegt in Matteüs 28: 18-19, precies tussen Pasen en Hemelvaart: [2] ‘Mij is alle macht gegeven in de hemel en op de aarde. Ga dus op weg en maak alle volken tot mijn leerlingen, door hen te dopen in de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest.’ Of zoals het staat in Handelingen 1: 8, van tussen Hemelvaart en Pinksteren: [3] ‘Maar wanneer de heilige Geest over jullie komt, zullen jullie kracht ontvangen om mijn getuigen te zijn in Jeruzalem, in heel Judea en Samaria, tot aan de uiteinden van de aarde.’
In het bijbelboek Handelingen vertelt Lucas hoe dat plan van God, dat plan dat hoort bij Pasen en Hemelvaart en Pinksteren, hoe dat tractie gaat krijgen in de wereld. Lucas vertelt hoe het begon in Jeruzalem; hoe Petrus en de anderen werkten in Judea en in Samaria; hoe het evangelie ook vrolijk naar Azië stuiterde en voet aan de grond kreeg in Afrika; hoe Paulus Turkije bekeerde en toen, eindelijk, van God op weg mocht naar Rome, eindelijk Europa in. Naar Rome, want Jeruzalem mocht de stad van God zijn, Rome was de stad van de macht. Als Jezus iets waar wil maken van dat Hem alle macht gegeven is en nog wel tot aan de uiteinden van de aarde, dan moet je wel bij Rome langs.
In die beweging van Jeruzalem naar Rome is Handelingen16 dus een kleine stap en tegelijk een grote stap. Tot nu toe ging het goed. Mensen van overal worden aangeraakt door het evangelie van Jezus die de dood heeft overwonnen. Israël, Afrika, Klein-Azië, overal zijn mensen die ontdekken dat dit het evangelie is waar ze op wachtten, zonder dat ze het wisten. Maar nu moet het verhaal de oversteek maken en het land van Mordor binnentrekken. Wat zou er gaan gebeuren? Is de macht van de Heer groot genoeg om deze test te doorstaan? Vindt Paulus een plek om te preken? Vindt het evangelie oren en harten die open zijn? Vindt Jezus hier huizen waar Hij welkom is? Maar Lucas vertelt hoe misplaatst onze angst is. Dat wil zeggen: hoe bang je ook kunt zijn voor hoe het verder moet – de Heer blijkt opnieuw de machtige. En dat niet alleen. Hij blijkt zelf allang aan het werk…
II.
In Lydia. [4] Lijk jij een beetje op Lydia? Ik noem je drie karakteristieken van Lydia, die ik je meegeef om zelf uit te proberen. Omdat het mooie karakteristieken zijn. Omdat zij een bijzonder persoon is, door de Heer zelf bijzonder gemaakt. Lydia is open. Ze heeft een [5] open hoofd – dat gaat over haar keuzes. Ze heeft een open hart – dat gaat over haar verlangens. En ze heeft een open huis – dat gaat over de praktijk van haar leven. Lijk jij op Lydia? Een open hoofd, een open hart, een open huis.
Een open hoofd. [6] ‘Een van onze toehoorsters was een vrouw uit Tyatira die in purperstoffen handelde; ze heette Lydia en vereerde God.’ Een paar dingen hiervan zijn logisch en één ding valt op. Logisch is dat als je uit de stad Tyatira komt, dat je dan in purper handelt en dat je Lydia heet, want Tyatira ligt in de Turks-Romeinse provincie Lydië en Tyatira is de purperhoofdstad van de wijde regio. Logisch is ook dat je met je purperhandel in Filippi terecht komt, want Filippi is een Romeinse kolonie met uitstekende verbindingen met de hoofdstad, met Rome. Wat ópvalt is dat ze zelfstandig is en dat ze vereerster van God is. Hoe dat zo? Is haar man misschien overleden? Is zij als niet-joodse met een Jood getrouwd geweest en heeft ze zo God leren vereren? Maar het maakt niet zoveel uit, want het punt is dit: hier heb je iemand die vrij is om een keuze te maken en die dan voor de God van Israël kiest. Open minded, een open hoofd.
Boeiend. In Gods plan om de wereld te veroveren heeft God een voet aan de grond nodig in Europa. Als daarvoor demonen moeten worden uitgedreven, dan laat de Heer demonen uitdrijven. Als daarvoor een aardbeving gevangenismuren moet slopen, dan laat God een aardbeving gevangenismuren slopen. Maar dat God daarvòòr al iemand op het oog had, die in en door en onder het leven dat God haar liet leiden, haar gedachten, haar bezinning, haar hoofd opende voor de mogelijkheid dat ze de God van Israël moest gaan dienen – ik vind dat bijzonder. Bijzonder van God, natuurlijk, maar gelijk op bijzonder van Lydia. Wie is zij, die eerste christin in Europa? Wie is zij, in geloof de moeder van alle Europeanen? Ik vind haar een stoer iemand en dapper en – onder Gods leiding – verstandig. En ik denk: lijk ik nog een beetje op Lydia? Lijk jij nog een beetje op Lydia?
Het kan wel. Dat jij wat op Lydia lijkt. Nee, jouw plaats is niet zo cruciaal en jouw rol niet zo groot als de hare. Hoewel – dat weet je natuurlijk nooit. Maar jíj – misschien ben je al jaren een kerklid. Of misschien sta je voor je gevoel voor de keus van wat je in je verdere leven wil met God. Wil jij dan dat hoofd van je eens openzetten? Wil jij voor jezelf eens nagaan hoe God jouw leven nu al geleid heeft? Want er is een grote kans dat Hij allang aan het werk is. Dat Hij je allang aan het nudgen is. Dat Hij je door mensen om je heen aan het sturen is. Door wat je overkomt in je leven. Geloof me, ik weet uit ervaring hoe graag wij iets van God willen merken. Maar wil je dan alsjeblieft even open houden wát jij dan van God merkt? En wil je die keus blijven maken, dat je om te beginnen je openstelt voor wat Hij misschien allang aan het doen was, allang aan het doen is, nog heel lang zal doen? Hij is God. Hij heeft zijn grote plan. Jij bent een mens. Jij hebt daar je plek in. Blijf alsjeblieft bewust de keuze maken: ik sluit in mijn denken God niet uit. Ik zet mijn hoofd open voor Hem. Ik kies voor open minded. Zie Lydia. Zie haar keuze.
III.
[7] ‘Een van onze toehoorsters was een vrouw uit Tyatira die in purperstoffen handelde; ze heette Lydia en vereerde God. De Heer opende haar hart voor de woorden van Paulus.’ ‘De Heer opende haar hart voor de woorden van Paulus.’ Wat is hier aan de hand? Het begint natuurlijk met Paulus, als de held van het boek Handelingen, dat wil zeggen: de held in de schaduw van Jezus. Er kan er maar één de machtige zijn. Het begint natuurlijk met de woorden van Paulus, het evangelie van de opgestane Heer. Steeds weer blijkt die boodschap het in zich te hebben om harten te veroveren. Maar hoe het ook begint, het kan niet zonder het werk van de Heer. ‘De Heer opende haar hart voor de woorden van Paulus.’ Want de Heer zoekt voet aan de grond in Europa en de Heer had het kompas van deze vrouw allang en breed gericht op zijn Noorden. En de Heer opent haar hart.
Hoe klein kan het zijn. Midden in het grootste plan van de wereld. Midden in de geschiedenis van de schepping af via de zondeval en duizend jaar Israël en de geboorte van Jezus, van zijn dood en opstanding, zijn hemelvaart en Pinksteren, op weg naar ‘op een dag in de hemel’ – midden in die geschiedenis is het niet groter dan de Heer die het hart van een mens opent voor zijn evangelie. En ik vraag: hoe groot moet het zijn voor jou? Wacht nou even. Ik weet niet waar jij bent in jouw leven. Ik weet niet of daar in principe ruimte is voor God. Of sluit je Hem uit in gedachten? Ik zeg je dat Hij naar je hart zoekt. Om het open te maken voor Hem. Want voel je dan niet wat er leeft in je hart? Dat wat je ten diepste verlangt is wat je bij Jezus gaat vinden?
Nu weet ik dat ik zeg dat Lydia een open hart heeft. En dat ik jou zelf vraag je hart ook te openen. En ik weet dat Lucas vertelt wat de Heer doet. Dat Híj haar hart opent voor de woorden van Paulus. En ik snap dat dat een paradox is; is het nu de één die het doet of de ander? Maar wat kan ik zeggen? Ik geloof in de kwetsbare overmacht van de Heer. Hem is gegeven alle macht in de hemel en op aarde, van Afrika tot in Amerika. Een demon verslaan, geen probleem; de aarde doen beven, you got it. Maar om jou te bereiken raakt Hij je hart aan, zo zacht en zo teder als de avondkoelte. Fluistert Hij er zijn woorden van leven. En laat je ontdekken dat dit is wat je zoekt. Alsjeblieft, open je hart voor zijn woorden.
IV.
En wil je dan tenslotte ook je huis van het slot doen? ‘Een van onze toehoorsters was een vrouw uit Tyatira die in purperstoffen handelde; ze heette Lydia en vereerde God. De Heer opende haar hart voor de woorden van Paulus. [8] Nadat zij en haar huisgenoten waren gedoopt, nodigde ze ons uit met de woorden: ‘Als u ervan overtuigd bent dat ik in de Heer geloof, neem dan bij mij uw intrek.’ Ze drong er bij ons sterk op aan.’ Lijk jij op Lydia? Een open hoofd – in de keuze die ze maakt voor de God van Israël. Een open hart – open in dat verlangen van de Heer. En nu ook een open huis – in de praktijk van je leven.
Mooi, allereerst, dat zij zich laat dopen. Zo gaat dat als je de God van je leven hebt gevonden. Mooi dat zij zich laat dopen met haar huis. Zo werkt dat kennelijk al vanaf het begin. ‘Ik en mijn huis, ikzelf en mijn familie, wij zullen de Heer dienen.’ Horen daar haar kinderen bij? Er staat niet van niet en er staat niet van wel. Horen daar slaven bij? Er staat niet van niet en er staat niet van wel. Ik was er niet bij en jij ook niet. Maar je kunt niet ontkennen dat als de God van het leven jouw leven binnenkomt, dat Hij dan aanspraak maakt op, tsja, op jouw leven. Dus zeg het maar. Zit bij jou God wel eens opgesloten in je denken? Zo van zus moet het zijn en zo, want dit is hoe ik het begrepen heb? Of zit Hij wel eens opgesloten in je hart? Zo van als het maar een prettig gevoel geeft, want dat is waaraan ik verslaafd ben? De Bijbel zegt ergens: ‘Geloof zonder werken is dood.’ Ik vertaal dat vandaag naar Lydia: geloof kan niet zonder een open huis. Een open leven van jouw kant.
Dus laat God eens aanschuiven bij jou of bij jullie aan tafel. Is daar misschien ruimte voor gasten? Waarover gaan de gesprekken? Zijn jullie elkaar nog aan het opbouwen? Of zet de Heer eens in die comfortabele bank voor de TV. Nodig Hem eens uit om met je te gaan shoppen. Je studie. Je werk. Je boekhouden. Of voelt het nu net alsof je betrapt wordt? Is God dan, als ik dit soort dingen noem, voor jou de stem die steeds ‘nee!’ zegt en ‘mag niet!’? Want dat is niet de bedoeling. Of je nu een zelfstandige purperhandelaar bent die Lydia heet, of weet ik veel wie uit Zuid-Holland, wat voor inwoner van Europa je ook bent, het is de bedoeling dat je je keuzes met God maakt; dat je je verlangen op God richt; en dat je van je huis geen kasteel maakt, maar een plek waar je samen met God bent. Want geloof me, dat is leven. In de praktijk.
Zie Lydia. Lijk jij op Lydia? Het is weer tijd voor een afscheid. We laten Lydia weer achter, tweeduizend kilometer verderop, tweeduizend jaren geleden. We groeten de eerste christin in Europa. We groeten de moeder in geloof van alle Europeanen. Moet je horen wat Lucas tot slot over haar zegt: ‘Ze nodigde ons uit met de woorden: ‘Neem dan bij mij uw intrek.’ Ze drong er bij ons sterk op aan.’ ‘Ze dwong ons,’ zegt de oude vertaling. Het klinkt alsof ze haast te ver ging in haar binnenhalen van Paulus en de rest. Als de Heer in jouw huis woont, wil je Hem niet weer kwijt. En ik denk: ‘Lydia, zoals God jou allereerst heeft voorbereid voor dit moment, en zoals Hij op het juiste moment je hart opende, zo heeft Hij ervoor gezorgd dat jouw huis een huis voor de Heer bleef. Zijn eerste woning in Europa. Dat er maar veel mogen volgen. Dank U, God, voor Lydia en voor ieder met wie U aan het werk gaat.’
Amen.